ANADOLU'DA KURULAN İLK TÜRK DEVLETLERİ

Malazgirt Savaşı'ndan sonra Alp Arslan Bizans imparatoruyla antlaşma yaptı. Bu antlaşma yeni Bizans imparatoru tarafından kabul edilmeyince, Alp Arslan da komutanlarına Anadolu'nun fethinin tamamlanması emrini verdi. Bu fetihlere katılan beyler Anadolu'da aldıkları topraklara yerleşerek birer beylik kurdular. Bu beylikler, Anadolu'da kurulan ilk Türk devletleri (beylikleri) olarak bilinir.

Danişmentliler
Danişment Gazi, İç Anadolu bölgesinde Tokat, Yozgat ve Çorum'u egemenliği altına aldıktan sonra Malatya'yı da alarak devletinin sınırlarını Doğu Anadolu'yakadar genişletti. Danişment Gazi, Anadolu Selçuklu Sultanı I. Kılıç Arslan ile birlikte Haçlılar ve Bizanslılara karşı yapılan savaşlarda önemli başarılar elde etti. Danişment Gazinin 1104 yılında ölmesi üzerine oğlu Melik (Emir) Gazi devletin başına geçti. Danişmentli Devleti, onun zamanında en parlak dönemine ulaştı ve Anadolu'nun en güçlü devleti oldu. Melik (Emir) Gazinin ölümünden sonra devletin başına oğlu Melik Mehmet geçti. Melik Mehmet Bizanslılarla savaştı. Anadolu'da kurulan ilk Türk devletlerinin en büyüğü olan Danişmentli Devleti, Melik Mehmet'in ölümünün ardından dağılma sürecine girdi. Danişmentli ailesinden olanların her biri bir yerde hükümdarlık yapmaya başladı. Anadolu Selçuklu Sultanı II. Kılıç Arslan, Danişmentli Devleti'nin topraklarını alarak bu devlete son verdi (1178).

Saltuklular
Saltuklu Devleti, Anadolu'da kurulan ilk Türk devletidir. Alp Arslan'ın komutanlarından Ebulkasım Saltuk Bey tarafından Erzurum merkez olmak üzere kuruldu (1072). Saltuk Bey, Danişmentlilerle bir araya gelerek Haçlılara karşı mücadele etmiş, Gürcülere karşı da başarılı savaşlar yaparak devletin sınırlarını genişletmiştir. Saltuklu Devleti, İzzeddin Saltuk döneminde en parlak devrine ulaştı. Bu dönemde devletin sınırları genişledi. İzzeddin Saltuk'un ölümünden sonra yerine geçen Alâeddin Melikşâh zamanında devlet zayıfladı. Anadolu Selçuklu Devleti, Saltuklu Devleti'nin merkezi Erzurum'u alarak bu devlete son verdi (1202). Saltuklular, egemenlik kurdukları Anadolu topraklarında yaptıkları kültür ve sanat eserleriyle Anadolu'nun Türkleşmesinde önemli katkıda bulundular. Saltuklular döneminde, Erzurum bölgesi imar edilmiş ve zenginleşmişti. Ayrıca bölgenin ekonomik durumuna da büyük bir canlılık getirmişlerdi. Saltuklulardan günümüze kadar bazı eserler de kalmıştır. Bunlar Kale Mescidi, Tebsi Minare, Ulu Cami ile bazı türbelerdir. Ayrıca Tercan'da bulunan Mama Hatun kervansarayı ve türbesi de önemli Saltuklu eserlerindendir.

Mengücekliler
Alp Arslan'ın Anadolu'yu fethetmekle görevlendirdiği komutanlar arasında Mengücek Gazi de vardı. Mengücek Gazi Erzincan'ı merkez yaparak 1080 yılında Mengücek Devleti'ni kurdu. Mengücek Gazi, Bizansla ve Gürcülerle savaşıp, devletinin sınırlarını genişletti. Mengücek Gazi'nin ölümünden sonra oğlu İshak Bey tahta geçtiyse de başarılı olamadı. Bu dönemde Mengücekliler, Danişmentlilere bağlı bir beylik durumuna geldi. İshak Bey'in ölümünden sonra devlet biri Erzincan ve Kemah öteki de Divriğ merkez olmak üzere ikiye bölündü. Anadolu Selçuklu Sultanı I. Alâeddin Keykubâd 1228'de Mengüceklilerin Erzincan ve Kemah kolunu ortadan kaldırdı. Divriği koluysa kısa bir süre sonra kendiliğinden Anadolu Selçuklu Devleti'nin egemenliği altına girdi. Mengücekliler, yerleştikleri kentlerde yaptıkları eserlerle Türk mimarîsine eşsiz örnekler kazandırmışlardır.

Artuklular
Artuklu Devleti, Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgesinde Selçuklu Devleti'nin ünlü komutanlarından Artuk Bey'in oğulları tarafından kuruldu. Artuklular iç mücadelelerden sonra Hasankeyf (Hısnıkeyfa) Artukoğulları, Mardin Artukoğulları ve Harput Artukoğulları olarak üç kola ayrıldı. Hasankeyf Artukoğulları, Artuk Bey'in oğlu Sökmen Bey tarafından 1102'de kuruldu. Beylik, önceleri Hasankeyf'te bulunan başkentini daha sonra Diyarbakır'a taşımıştır. Bir süre çevrelerindeki devletlerin egemenliği altına giren Hasankeyf Artukoğulları'na 1231'de Eyyûbiler son verdi.

Mardin Artukoğulları, 1108'de İlgazi Bey tarafından Mardin'de kuruldu. Beylik, Haçlılara karşı başarılı mücadeleler verdi. Artukoğulları beylikleri içerisinde en uzun süre hayatta kalan koludur. Mardin Artukoğulları, Karakoyunlular tarafından 1409'da ortadan kaldırıldı. Harput'ta, Artukoğlu egemenliği 1112'de Belek Gazi tarafından sağlandı. Bir süre sonra Harput ve çevresi Hasankeyf Artukoğulları'nın eline geçti. Harput Artukoğulları kolu İmadeddin Ebubekir tarafından 1185'te kuruldu. Artukoğulları beyliklerinin en kısa ömürlü koludur. Harput Artukoğulları, Anadolu Selçukluları tarafından 1234'te ortadan kaldırılmıştır. Artuklu Devleti'ne bağlı beylikler, yerleştikleri yerlerde cami, medrese ve türbe yapmışlardır. Artuklulardan günümüze ulaşan eserler arasında Diyarbakır ve Mardin'deki Ulucami örnek gösterilebilir.

Anadolu'da Kurulan İlk Türk Devletlerinin Türk Tarihi Açısından Taşıdığı Önem
Malazgirt Savaşı'ndan sonra Anadolu'da kurulan ilk Türk devletleri kısa zamanda Anadolu'nun Türkleşmesini sağladı. Bu devletler, bulundukları bölgelerde Bizans, Gürcü ve Ermeni kuvvetlerine karşı koydularve Haçlılara karşı da yeni yurtlarını başarıyla savundular. Anadolu'da kurulan ilk Türk devletlerinin hükümdarları, Türklerin kurduğu küçük yerleşim yerlerini, büyük kentlere dönüştürdüler. Bu kentlerde medrese, cami, çeşme ve köprü gibi birçok kültür ve sanat eserleri yaptılar.

Yorum Yaz